آخرین خبرها
بهرنگ پادیر:

استاد «محمود فرنام» پدردایره نوازی ایران است

⇐ رعنا زارع پور

 

بیوگرافی: بهرنگ پادیر متولد شهریور ۱۳۶۷تبریزمیباشد. موسیقی را از دوران کودکی با ساز سنتور آغاز نمود و در همان دوران یادگیری ساز تنبک را بطور جدی دنبال نمود و در سال ۱۳۸۲به مکتب تنبک نوازی بهمن رجبی راه یافت.بعد از مدتی  بصورت رسمی تدریس سازهای تنبک ،دف و دایره را آغاز نمود و توانست تنها دارنده گواهی نوازندگی و آموزش تنبک به روایت فربدیدالهی و هم چنین گواهی تدریس کتاب” لنگار”از ایشان باشد.در بسیاری از کنسرت های مهم داخل کشور و همچنین خارج از ایران در کشورهای روسیه،آلمان،ارمنستان،ترکیه، آذربایجان ،تاجیکستان و…حضوری موفق داشته است.آلبوم او با نام “وزن ابریشم “(یادواره استاد محمود فرنام) در سال ۱۳۹۳منتشر شد ودر آلبوم هایی چون:نوایی دیگر،قارانقوش،بولاغ، کنسرت نوا و…انواع سازهای کوبه ای را نواخته است. درسال ۱۳۹۵گروه موسیقی فرنام را تشکیل داده ودر این گروه نوازنده سه تار و سازهای کوبه ای بوده  و همچنان سرپرستی آن را به عهده دارد .

مقدمه:  اصــل و بنیاد تمامی جریانــات و مراحل تکامل طبیعت بر تکراری منظم و معین بنا شــده که بیانگر وجود ریتم بر نظام هستی است .پژوهش و مطالعه  در متون کهن موسیقی و منابع تاریخی و تصویری گواه بر اینست که پس از صدای انسان، قدیمی ترین نوع سازها ،انواع سازهای کوبه ای بوده است که نه تنها اجرای ضرب آهنگ در متن آهنگ را بر عهده دارند بلکه در متن زندگی مردم همواره در مراسم ها و آئین های مختلف، حضوری پررنگ و جدی داشته اند.

سازهای کوبه ای ایرانی، تنبک ، دف و دایره و….از گذشته های دور تا کنون مسیرپرفراز و نشیبی را در بستر زمان پیموده اند و هر کدام داستانی شنیدنی دارند؛

به همت “حاجی خان” معروف به عین الدوله و به تعبیر درویش خان “به جای مترونوم در همنوازی ها”و “بالاخان” پدر مرتضی نی داود و “حاجی عبداله کاشی” معاصر با میرزا عبدالله و حسینقلی و دیگر ضرب گیرها در دوره قاجار ،تنبک  از نمایش معرکه گیران که در حالت ایستاده، زیر بازو گرفته می شد و به صدا در می آمد، وارد گروه های موسیقی ایرانی شد ودر کنار دیگر سازها قرار گرفت و با ادب تمام در حالت نشسته بر روی پا گذاشته و با حرمت فراوان نواخته شد و در ادامه به همت  “حسین تهرانی” تنبک نوازی به حد کمال خود میرسد، هرچند ضرب های سفالی بسیاری توسط پدرش شکسته شد تا او را از ادامه این مسیر منصرف نماید اما هرگز عهد و پیمانش با این ساز نشکست و خستگی ناپذیر در پی شناخت توانایی های این ساز و ابداع تکنیک و خلق ریتم های نو تا واپسین روزهای حیات کوشید، هرگز ازدواج نکرد و تا پایان عمر، همدم و همراه و همسرش ،سازش بود و به حق، شایسته لقب” پدر تنبک نوازی معاصر ایران” است،روحش شاد و یادش گرامی باد.تنبک را به شاگرد خلفش ،محمد اسماعیلی سپرد هنرمندی که هنرجویانش بیشتر او را استاد اخلاق و ادب میدانند و بعد ساز و ریتم!کسی که سخت معتقد است در موسیقی ، ۹۰درصد ،اخلاق است و مابقی تکنیک نوازندگی ! او هم سال های متمادی در صندوقخانه منزلشان چند پتو و لحاف را رویش میانداخت و مینواخت  و اینگونه فضا را آکوستیک مینمود تا مبادا همسایه ها صدای ضربش را بشنوند! روزها و شب های متوالی به علت رایج نبودن خط موسیقی، تمرینات تنبک را به کمک اصطلاحاتی مثل:۱و ۲ و ۳ و… بله و بله و بعله دیگه…  یکصدو بیست و پنج و …. به حافظه می‌سپرد!

تلاش دیگر اساتید فرهیخته این فن، از امیرناصر افتتاح،ناصر فرهنگ‌ فر ، بهمن رجبی، محمود فرهمند ،فربد یدالهی وپژمان حدادی و تا دیگر اساتید، جهت جهانی نمودن این ساز در خور توجه و تقدیر است. ثبت تنبک در سازمان جهانی یو نسکو در کنار چند ساز دیگر به عنوان پرتکنیک ترین و توانمندترین ساز کوبه ای که در نواخت آن تمام انگشتان دست بکار گرفته میشود نشانیست از اهمیت ویژه و جایگاه ممتاز آن در خلق ریتم.

و دایره دیگر ساز رایج کوبه ای ایرانی که پیش از قاجار به جای تنبک، نگه دارنده ریتم محسوب میشد بعد از آن دوران به تدریج حضور و نقش آن در گروه های موسیقی کمرنگ شد اما خانه ای نبود که در آن دایره نباشد و  مجلس شادی وسروری نبود که بی آن برگزار شود و اما داستان دایره فرنام و دایره نوازی اش خود حکایتی دیگر است که در جشن های هنر شیراز جمعیت بی شماری را در حافظیه با انگشتان سحرآمیزش،مسحور و شگفت زده مینمود !

و “دف ” ساز ذکر و نیایش و سماع، که عده ای آنرا فراتر از یک ساز میدانند. و به تعبیر  مولانا:”دف گفت: میزن بر رخم تا روی من یابد بها…”و حافظ میگوید:”واندرین دایره میباش  چو دف حلقه به گوش…”با ورود اسلام جهت بقای خود به خانقاه های کردستان رفت و ۱۳قرن بیرون نیامد تا اینکه در سال ۱۳۵۳به همت محمد رضا لطفی و با کوشش بیژن کامکار این ساز در اجراهای عمومی و در موسیقی غیرخانقاهی نواخته شد.

انواع کوس وطبل و دهل که در حماسه  و رزم و بزم و ماتم و سرور همراه همیشگی مردم ایران زمین بوده است؛

از رسمی که در زمان سلطان سنجر مقررشد  که همزمان با نمازهای پنج گانه، دهل و کوس و طبل نواخته شود؛

در آن شهر از آن روز رسم اوفتاد__که در جنبش آید دهل بامداد

شه آن رسم را بر جای داشت__که هر صبحدم با دهل پای داشت”نظامی”

تا در جنگ ها و میدان های نبرد که مولانا مرتبه دهل زن را تا پرچم داری میدان پیش برده است؛

منم آن مست دهل زن که شدم مست به میدان__دهل خویش چو پرچم به سر نیزه ببستم

وجشن و سرور که”از پی شادی دهل ها میزدند…”

گفتگویی با “بهرنگ پادیر” نوازنده و مدرس سازهای کوبه ای خواهیم داشت و مبحث ریتم و سازهای پدید آورنده ریتم را با ایشان ادامه خواهیم داد…

موسیقی نیز چون دیگر هنرها متاثر از تغییرات و تحولات فرهنگی و اجتماعی است، بازنگری به جایگاه وزن و ریتم و لزوم تغییرات در این زمینه راتا چه حد در  موسیقی دستگاهی ایران ضروری میدانید؟عصر کنونی ما عصر شتاب است و موسیقی ای موفق است که در کنار ملودی قوی از ریتم سرزنده،متنوع و تمپوی بالا که به وضوح در متن کار شنیده شود برخوردار باشد و بتواند خود را  با شیوه زندگی مردم هماهنگ کند  ،بنابراین  توجه به این موضوع باید در اولویت های نخستین موزیسین ها باشد چراکه با مروری به دیگر سبک های موفق موسیقی که امروزه توانسته طیف وسیعی از طرفداران را جلب نماید به سادگی میتوان پی برد که  در آنها جایگاه ریتم هرگز کمتر از ملودی نیست و این دو پارامتر بطور یکسان و برابر، نقش آفرینی میکنند . ریتم در موسیقی خاورمیانه از ترکیه تا تاجیکستان و مصر وآذربایجان  و ….رکن بنیاین دارد .موسیقی ایرانی از حیث زیبایی  و تنوع ملودی و ریتم با سبک های دیگر موسیقی دنیا رقابت میکند و عمده تفاوت آن به مسئله اهمیت صدای ریتم برمیگردد؛به عنوان مثال وقتی کارهای دونوازی نی و تنبک دهه های پیشین را میشنویم به سختی صدای ساز کوبه ای شنیده میشود و گویی تنبک در خدمت نوازنده است و نقش چندانی در خلق اثر موسیقایی ندارد و باید بپذیریم شاید سلیقه نسل های پیش با این موسیقی سازگار بود اما دیگر نسل امروز با این نوع کارها به سختی ارتباط میگیرد چون فقدان بخش جذاب ریتم را حتی صدای مسحور کننده نی هم نمیتواند جبران کند به همین دلیل آنرا برای نسل پدر و پدربزرگانش مناسبتر میداند! ….اما زمانی که استفاده از دف در گروه های موسیقی ایرانی آغاز شد، با استقبال فراوانی مواجه بود چراکه حجم صدای آن طوری بود که حتی بدون نیاز به میکروفون  در نهایت شکوه تمام، همراه با ملودی شنیده میشد و شنوده را به وجد و هیجان می آورد،اما این ساز برخلاف تنبک در کل رپرتوآر موسیقی ایرانی نمیتواند حضور داشته باشد و در هر حال با صدابرداری درست و گرفتن صدای مناسب از ساز تنبک در اجراها ودر ظبط میتوان خلاء ناشی از صدای ضعیف ریتم را در موسیقی ایرانی تا حدودی جبران نمود.

انگیزه و هدف شما از انتشار آلبوم “وزن ابریشم”یادواره استاد محمود فرنام، چه بود؟

در یکی از سفرهایم به کشور آذربایجان ،دریکی از موزه های باکو،تندیسی از استاد فرنام را دیدم و سخت متاثر شدم و متاسف،از اینکه این هنرمند بزرگ در کشور و زادگاهش تبریز تا چه حد مورد کم لطفی وبی توجهی قرار گرفته و گمنام مانده است. کسی که با ابداع تکنیک های خاص و منحصر بفرد، شخصیت  ویژه ای به ساز دایره بخشید.استاد محمود فرنام پدر دایره نوازی ایران است و بی شک  برجسته ترین و تنها نوازنده ساز اصولی دایره در زمان خود بوده است  .دراین آلبوم تنها از سازهای کوبه ای استفاده شده و هیچ کلام و ساز ملودیکی در آن شنیده نمیشود و برای نخستین بار بر اساس تکنیک های نوازندگی استاد فرنام برای ریتم کنترپوآن نوشته شده، و از ریتم های مناطق آذربایجان و قفقاز ،چون:یاللی،لزگی،آت قاشدی،جنگی و …استفاده شده است که در ترک اول آلبوم،در ترکیب بندی سازها سه دایره با قطرهای ۴۰سانت،۳۵ سانت(دایره آذربایجانی)و ۲۵ سانت(دایره سوپرانو) و هم چنین دهل برای ایجاد صدای باس را داریم که هرکدام با ریتم و تکنیک نوازندگی خاص خود همزمان اجرا میشوند.

رمز توفیق دایره نوازی استاد فرنام را چه میدانید؟

ایشان نبوغ و استعداد ویژه ای  جهت خلق و ابداع تکنیک های دایره نوازی داشتند که با امکانات محدود آن دوران بی شک تلاش و زحمت بسیاری را برای کسب این توانایی ها متحمل شده اند ودر بیش از ۵۰ سال فعالیت هنری خود با اساتید  بزرگی همچون ابو الحسن خان اقبال آذر،ابوالحسن صبا،غلامحسین بیگجه خانی، علی اکبر شهنازی ،عارف قزوینی و… همکاری داشته  است و  به همین دلیل با انواع ملودی ها در فرم های گوناگون موسیقی آشنا بود بطوریکه هنگام همراهی با سازی دیگر به محض شنیدن ملودی ،میتوانست  جمله های بعدی را حدس زده و تکنیکی متناسب با آن ملودی  را ارائه دهد و به تعبیر خودشان :”دست نوازنده را میخواند” و خوشبختانه به این دلیل که دایره مانند دف نیاز به سیستم پیچیده ای چون تنبک جهت صدابر داری ندارد و با یک میکروفون ساده  صدای خوبی را از آن میتوان گرفت،  بابت شنیده شدن صدای خوب از ساز ایشان هم در آن دوران مشکلی نبود.

 آشنایی و آغاز همکاری شما با” عالیم قاسیم اوف “خواننده آذربایجانی که دارنده جایزه موسیقی”آی ام سی”  یونسکو در سال ۱۹۹۹که به عنوان نوبل موسیقی شناخته میشود، چگونه و از چه زمانی آغاز شد؟

ایشان در بیش از ۱۸۰کشور دنیا کنسرت های متعددی برگزار نموده و مصداق یک موزیسین آزاد اندیش و به دور از هر گونه تعصبی می باشد و همواره در جستجو و کشف تازه های موسیقی است و به گفته خودشان از هر ساز و سبک موسیقی که او را بر سر ذوق آورد استقبال میکند.ایشان جهت استفاده از سازهای تنبک و دف در گروه شان به ایران آمده و در تهران با نوازندگان فراوانی دیدار  داشتند اما با وجود توانایی بالا در امر نوازندگی به علت عدم آشنایی نوازندگان  با ریتم های آذربایجانی نتوانستند در تهران به نتیجه مطلوبی برسند و به تبریز آمدند و با تعدادی نوازنده دیدار داشتند و توفیق یافتم که مرا به همکاری با گروهشان دعوت نمایند.در سال ۱۳۹۳ در دانشگاه موسیقی باکو اولین اجرای رسمی را با ایشان داشتم و یک سال بعد بلافاصله بعد از کنسرتی در ترکیه ،در ایران در سالن میلاد نمایشگاه بین المللی تهران کنسرتی دیگررابرگزار نمودیم و همچنان این همکاری تا به امروز ادامه دارد.

سازهای کوبه ای دیگری  به جز دف و تنبک در این کنسرت ها نواخته میشود؟

بله،سازهای ناقاره و دایره هم هستند اما آنها ریتم ثابتی را نگه میدارند  ومن آن ریتم را بسط و تنوع میدهم و البته چون  صدای سازهای کوبه ای ایرانی برایشان جالب است در هر کنسرت بصورت تک نوازی ،دف و تنبک را هم اجرا میکنم.

از آلبوم”کنسرت نوا”که به همکاری سازمان یونسکو در سال ۲۰۱۶با صدای ایشان و دخترشان،فرقانه قاسم آوا منتشر شد و شما هم دراجرای سازهای کوبه ای آن آلبوم نقش داشته اید  لطفا”بیشتر توضیح دهید.

دستگاه نوا بصورت رسمی در رپرتوآر موسیقی مقامی آذربایجان نیست و تنها یکی از اساتید آذربایجانی به نام”حاجی بابا حسین اوف”گوشه هایی را در این دستگاه اجرا نموده است،در سفرهایی که استاد عالیم به ایران داشتند با آواز نوا بیشتر آشنا شده و تصمیم گرفتند کنسرت و آلبومی را در این دستگاه کار کنند،مدتی نیز فرقانه قاسم آوا نزد آواز خوان پیشکسوت” هنگامه اخوان”  رفت تا با گوشه های نوا آشنا شود.وقتی کنسرت این کار اجرا شد با استقبال خوبی مواجه بود که نشان از موفقیت کار داشت.

نظرات: 1

ایمیل شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای *دار را پر کنید.