آخرین خبرها

سفر اردوغان به مسکو و افق روشنی در روابط دو کشور

رجب طیب اردوغان رئیس‌جمهور ترکیه روز جمعه این هفته، یعنی بیستم اسفند ماه مصادف با دهم مارس ۲۰۱۷ سفر خود به مسکو را با هدف دیدار با ولادیمیر پوتین به حقیقت رسانید و آنچه که در شرایط کنونی به نظر می‌رسید در میان دو رهبر ترکیه- روسیه شکل جدی و در عین حال نتایج عینی به خود بگیرد، از ابعاد مختلف دارای وجهه بررسی است تا نتایج حاصله مشخص شود.

این دیدار از منظر اقتصادی، سیاسی، امنیتی و روابط دو‌گانه که تأثیرات آن در شرایط فعلی در منطقه نیز می‌تواند محسوس شود، دارای اهمیت زیادی است. این دیدار زمانی اتفاق می‌افتد که از یک سو شاهد آن هستیم که نیروهای ترکیه به دلیل تحرکات مهره‌های تعیین کننده موازنه قدرت نظامی در شمال سوریه و به ویژه چنبره منطقه منبج گرفتار آن شده است. از سوی دیگر، مبارزه بر علیه تروریسم و به ویژه نبرد جامع و بین‌المللی بر علیه داعش وجود دارد و هر جناحی سعی دارد به نحوی در این مبارزه نتیجه را به سمت خود هدایت کرده و به عنوان فاکتور تعیین کننده کسب نتیجه مثبت خودنمایی کند.

این در حالی است که رقابت سرسختانه ولی غیرملموسی در میان بازیگران سیاسی در منطقه اعم از کشورهای قدرتمند و سایر کشورهای مداخل در موضوع ثبات سیاسی- امنیتی خاورمیانه به ویژه عراق و سوریه جریان دارد.

کافی است با نگاهی اجمالی به رخدادهای چند هفته گذشته به اهمیت دیدار پوتین و اردوغان پی برد و نتایج آن را درک کرد.

همان‌طور که می‌دانیم روابط میان دو کشور روسیه- ترکیه به دلیل بروز بحران سقوط جنگنده روسی دچار تزلزل شده و تنش‌های ناخواسته ای میان دو کشور پدید آمده بود. به طوری که دو کشور که مدعی داشتن روابط مشترک راهبردی فی‌مابین بودند، به سرعت راه‌های هموار مناسبات دو جانبه در تمامی ابعاد سیاسی- اقتصادی- فرهنگی و حتی امنیتی دچار ناهمواری‌ها شده و در مدت چند ماه گذشته روابط دو کشور با فراز و نشیب‌هایی روبه رو بود.

اما دیدار اردوغان در جمعه گذشته در شرایطی اتفاق افتاد که روابط دو کشور در حال دگرگونی است و این دیدار خواهد توانست بر سرعت مناسبات دو جانبه و به تبع آن بر شرایط سیاسی – امنیتی منطقه تأثیر بسزایی بگذارد. اگر از نظر اقتصادی در نظر بگیریم، فارغ از امضای تفاهم نامه‌های متعدد تنها موضوع بر برداشته شدن روادید اشتغال برای دو طرف به نوبه خود گام مهمی در توسعه مناسبات اقتصادی محسوب می‌شود. در کنار آن امضای توافق نامه مربوط به انتقال انرژی از روسیه به ترکیه و از طریق آن به اروپا و هم چنین احداث نیروگاه هسته ای «آک کویو» در سواحل مدیترانه خواهد توانست سهم عمده‌ای در شکل‌گیری ثبات اقتصادی و متعاقب آن استقرار سیاسی در منطقه داشته باشد و بسیاری از تحولات موجود در خاورمیانه و حتی مدیترانه شرقی متأثر از این همکاری دو جانبه خواهد شد.

مهم ترین بخش و مؤثرترین زاویه قابل نگرش دیدار دو رهبر ترک- روس به شکل‌گیری مثلث ارتباط سیاسی- امنیتی- اقتصادی روسیه- ترکیه- ایران مربوط می‌شود. همان گونه که در مذاکرات آستانه قزاقستان لزوم همکاری سه کشور مهم منطقه‌ای باعث شد که درک جدیدی از روابط دیپلماتیک میان سه کشور پدید آید؛ اهمیت الزام در بازنگری و تجدید نظر در ادبیات سیاسی رهبران کشورهای مختلف را هم مسجل ساخت. زیرا در ماه‌های اخیر بعضاً گفتمان میان مسوولان رده اول و دوم کشورهای یاد شده به دلایلی موجب بروز فضای سرد سیاسی شده بود.

زمانی که اردوغان در مصاحبه مطبوعاتی خود بعد از دیدارش با پوتین اعلام می‌دارد که ترکیه به شدت در خصوص تمامیت ارضی کشورهای عراق و سوریه حساسیت داشته و از آن دفاع می‌کند، این خود حرکتی رو به جلوست که عملیات نظامی ترکیه در خاک سوریه و هم‌چنین حضورش در شمال عراق دارای خط و خطوطی باشد که منتج به استحکام روابط سه کشور ایران- روسیه و ترکیه شود تا این سه کشور برای رسیدن به منافع بین المللی نه تنها رقیب هم نباشند که در کنار هم معادلات سیاسی و دیپلماتیک را تنظیم نماید. بدیهی است که در سایه چنین نگرشی دیدارهای لازم میان مسوولان ایران- ترکیه نیز در روزهای آتی شکل خواهد گرفت و دورنمای جدیدی از سیاست خردورزانه دو کشور در مسایل مهم خاورمیانه ترسیم خواهد شد.

اکنون همکاری نظامی میان ترکیه- ایران و روسیه از نظر تاکتیکی وجود دارد. به قول ولادیمیر پوتین، این سه کشور در فعلیت به روابط متفقین اهمیت می‌دهند. از سوی دیگر هر سه کشور بر این باور و تصمیم هستند که با پدیده تروریسم مبارزه کنند و آن را ریشه کن سازند. ترکیه به رغم سال‌های انفعال در برابر ترور موجود در سوریه، اکنون به شدت و جدیت تمام با داعش در مبارزه است. روسیه نیز به موازات همین هدف از چنین رویکردی حمایت می‌کند. اما آنچه که در میان سه کشور و بالاخص ترکیه و ایران در مورد سوریه به عنوان معامله چندمجهولی جلوه می‌کند، آینده سوریه بعد از حل بحران ترور و رهایی از جنگ خانمان سوزی است که تا به امروز با آن دست به گریبان است. یقین است که نشست صلح سوریه که در تاریخهای ۲۵-۲۴ اسفند ماه در آستانه برگزار خواهد شد خواهد توانست راه را بر حل بحران سوریه هموار سازد.

موضوع بحران سوریه مسئله‌ای است که ناگواری‌ها و حوادث گوناگونی را برای دولت ترکیه ایجاد کرده و خواهد کرد که تنها یک مورد آن کردها هستند. لذا گذر از این گذار خواهد توانست ترکیه را در برابر افق نوی سیاست داخلی و خارجی خود قرار دهد و به جای پرداختن به رفع تنش‌های ناخواسته بین المللی به توسعه روابط دراین زمینه پرداخته و ثبات سیاسی و اقتصادی را در داخل کشور فراهم آورد.

بی شبهه دولت ترکیه برای رسیدن به نقطه مثبت و نتیجه بخش باید در برخی از مواضع خود بازنگری کرده و همان گونه که در بازنگری روابطش با روسیه به نقطه ای رسیده است که خواهد توانست سکوی جهشی را در مسایل مختلف سیاسی- اقتصادی و امنیتی در برابر خود ببیند، یقیناً با جلوگیری از تداوم نقض حاکمیت عراق و سوریه و مبارزه جدی با تروریسم و درک دوستان واقعی و همسایگان خود خواهد توانست به نقطه ای ارزنده تر برسد و بتواند در سایه همین شرایط به آنچه که شایسته یک کشور مسلمان و استراتژیک منطقه است، نایل آید.

این باور را می‌توان در جمله اردوغان دید که گفته است: «مکانیزم‌های ممکن برای بحران سوریه را بررسی کردیم.»

امید که در سال نو شمسی شاهد چنین حلاوت سیاسی باشیم.

»» دکتر قدیر گلکاریان
کارشناس خاورمیانه و تحلیل گر سیاسی و عضو هیئت علمی دانشگاه خاور نزدیک- قبرس

politiccommentator@gmail.com

نظرات: 0

ایمیل شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای *دار را پر کنید.