آخرین خبرها

مذاکرات آستانه، بازخورد همکاری سه جانبه

پس‌فردا، ۲۳ ژانویه شهر آستانه قزاقستان میزبان وزرای خارجه سه کشور روسیه، ایران و ترکیه و مخالفان حکومت سوریه برای حل بحران سوریه به همراه نماینده سازمان ملل در حل مسئله سوریه خواهد بود. از چند روز پیش آمادگی های لازم برای اجرایی کردن این اجلاس فراهم شده است. این دیدار از سایر مذاکرات بسی تفاوت دارد. زیرا از یک طرف در ادامه اجرای آتش بس و مقید بودن طرفین به اصول معاهده آتش بس انجام می گیرد و از سوی دیگر مذاکراتی است که جنبه آشتی دارد. در این قضیه آنچه دور از رصد ناظران و تحلیل گران جهانی نمانده این که، در حل بحران سوریه جدیت لازم از سوی سه کشور یاد شده به منصه ظهور رسیده و مهم تر از همه این که، اراده سیاسی و پشتکار دو کشور ایران و روسیه در حل بحران سوریه به نهایت کشورهای متداخل در بحران را به انشقاق اتفاقی سوق داده است. به طوری که نقش پر طمطراق غرب چون حبابی روی آب جلوه کرد و در میان حامیان گروه های معارض در سوریه اختلاف نظر و تغییر رویکرد دیده شد.

از این‌رو گرایش دولت ترکیه به حل بحران سوریه را باید نقطه عطف تاریخی قلمداد کرد. زیرا همراهی ترکیه با ایران نه تنها می تواند وزنه های تعیین کننده قدرت و استقرار سیاسی را در خاورمیانه تضمین نماید، که بسیاری از مشکلات و اختلاف دیدگاهی را حل کرده و مسیر سوء استفاده و شیطنت سایرین را در ایجاد دشمنی میان این دو کشور مهم و قدرتمند خاورمیانه مسدود نماید. ناگفته پیداست که از ابتدای بروز بحران سوریه، هدف نهایی برهم زدن توازن قدرت در خاورمیانه و ایجاد جبهه تخاصم و دشمنی میان ایران و ترکیه و تضعیف آنها بوده است. به طوری که مرحوم اربکان زمانی که هنوز بحران سوریه اتفاق نیفتاده بود، به صراحت گفته بود که «اگر روزی در سوریه بحرانی ایجاد بشود، یقین بدانید که هدف سوریه نیست؛ بلکه منقسم کردن ترکیه و ایران است.»

فراموش نشود که پیمان لوزان که برای ترکیه اهمیت زیادی دارد از سوی آمریکا همیشه به صورت تلویحی مورد بحث قرار گرفته و حتی مرزهای ترکیه بر اساس این قرارداد به رسمیت شناخته نشده و اعتقاد بازیگران دخیل در سیاست خارجی آمریکا بر این است که آناتولی باید به حلقه کوچکی در وسط سرزمین کنونی ترکیه اطلاق شود. متأسفانه در سال های اخیر بازخوانی خطاگونه سیاست خارجی در ترکیه منجر به آن شده است که دست آمریکا در تحقق برهم زدن جغرافیای سیاسی در ترکیه سهل تر و آسان تر عمل کرده و ایفای نقش کند. اگر امروز در داخل ترکیه بحران تروریسم با انواع سیاسی و میلیشیایی آن بروز کرده است، حاصل همان دیدگاه آمریکا و ایجاد فرجه هایی بوده است که در طول سال های گذشته به آمریکا داده شده و توانسته تومور سرطانی را با ایجاد جریان فکری گولن و یا تشکیل گروه های مختلف مانند بازهای آزادی کردستان و پ.ک.ک در همه ساختار سیاسی، نظامی، قضایی و اجتماعی ترکیه رسوخ دهد که امروز مبارزه با غدد سرطانی و پاک سازی نفرات، هزینه های زیادی را بر دوش دولت بگذارد.

حمایت کنونی دولت آمریکا از حزب اتحاد دمکراتیک سوریه موسوم به پ.ی.د و ارسال کمک نظامی و تسلیحاتی به آنان که در موازات خواسته های حزب کارگران کردستان موسوم به پ.ک.ک عمل می کنند، خود نشانگر نیت اصلی دولت ایالات متحده آمریکاست.

به هر حال امروز همراهی و همگامی ترکیه با روسیه و ایران در حل بحران سوریه توانسته است راه زیاده خواهی و اجرای سیاست پروژه بزرگ خاورمیانه را ببندد که در نوع خود باید چنین همکاری را به فال نیک گرفت.

روسیه و ترکیه در اجرای آتش بس و برعهده گرفتن ضمانت اجرایی آن و همکاری میان این دو کشور برای مبارزه با داعش را باید اتفاق مهم تلقی نمود. در شرایطی که این دو کشور عملیات مهم نظامی را برعلیه داعش انجام می دهند، در دست داشتن ابتکار عمل در شهر آستانه خود علناً و عیناً اتفاق و اتحاد بی مایه و منحوس چندین ساله جهان غرب را زیر سوال برده است. برخی از تحلیل گران بر این عقیده اند که اتفاق عمل میان دو کشور ترکیه و روسیه منجر به آن خواهد شد که خاستگاه ایران در حمایت دائمی از بشار اسد به نقطه بن بست برسد. اما باید گفت که دیدگاه ایران در موضوع سوریه بسی فراتر از حمایت از یک رژیم و یا فرد است. زیرا ایران از ابتدای امر بر این عقیده بوده است که حل بحران سوریه باید به دست خود سوری ها انجام گیرد و حضور نیروها و یا بازیگران دیگر می تواند منجر به بر هم خوردن امنیت سیاسی و خدشه دار شدن تمامیت ارضی سوریه و بروز بحران های غیرقابل جبران در منطقه می شود. اگر تنها به دیدگاه مثبت ایران به اجرای قطعنامه ۲۳۳۶ توجه شود، نیازی به ایجاد شائبه و گمانه زنی های نادرست نخواهد بود. به طوری که در جلسات هفته پیش میان معاونان وزارت خارجه سه کشور و تصمیم و توافق دیپلمات‌های آنان حکایت گر همه چیز است. دیپلمات های سه کشور توافق کردند که برگزاری این نشست به اجرای توافقات سوری – سوری و قطعنامه ۲۳۳۶ و برقراری آتش‌بس ماندگار در سوریه و تداوم مبارزه با گروه‌های تروریستی باشد و تمامی اقدامات بتواند به اجرای صلح و آرامش در سوریه کمک کند.

نکته مهم دیگری که در شکل گیری اجلاس آستانه لازم است مورد توجه قرار گیرد این که، ایالات متحده آمریکا با بیان تمایل خود به شرکت در این کنفرانس سعی داشته است که نقاط ضعفی را در به نتیجه رساندن این مذاکرات ایجاد نماید و مانع از وحدت عمل و ابتکار سه کشور ایران، روسیه و ترکیه شود. به دنبال آن اعلام آمادگی دولت اقلیم کردستان عراق و اصرار بر لزوم حضور سایر گروههای کردی عراق و سوریه در این مذاکرات جای اندیشه دارد.

دعوت از آمریکا و یا هر شرکت کننده دیگری در اجلاس آستانه باید با تصمیم مشترک روسیه، ایران و ترکیه باشد که این مبتنی بر تصمیم نهایی مسوولان این سه کشور بوده است. مذاکرات آستانه در شرایط کنونی ماحصل تلاش روسیه بوده است. از یک سو دولت سوریه را جهت مذاکره با مخالفانش متقاعد ساخته، از سوی دیگر با قدری جمیل که از سوی جبهه مردمی سوریه به عنوان فرد رابط در مسکو برای مذاکرات تعیین شده، رایزنی کرده است. به طوری که میخائیل بوگدانوف چندین بار با وی دیدار داشته و توانسته است نتیجه را برای رسیدن به آستانه ی مذاکرات آستانه فراهم آورد.

از سوی دیگر ترکیه نیز با متقاعد کردن معارضان سوریه گام مهمی را برای شکل گیری صلح و آشتی در سوریه برداشته است. در این میان ایران هم با همگامی دیرینه اش با روسیه و یکی از مدافعان حقوق مذاکرات سوری- سوری توانسته است، علاوه از دادن مشاوره های لازم برای مبارزه با ریشه های تروریسم، همت لازم را برای حفظ خط مقاومت در خاورمیانه نشان داده و نه تنها نقش آفرینیش به سود خود که به نفع ترکیه هم بشود که این مثلث حاضر خواهد توانست در رفع فتنه از منطقه گامهای فراموش نشدنی تاریخی بردارد.

»» دکتر قدیر گلکاریان
کارشناس خاورمیانه و تحلیل‌گر سیاسی و عضو هیئت علمی دانشگاه خاور نزدیک- قبرس

politiccommentator@gmail.com

نظرات: 1

ایمیل شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای *دار را پر کنید.

  1. سلام. مقاله تحلیل گرانه خوبی است. ولی من خود به شخصه معتقد به این هستم که دوستی روسیه در طول تاریخ دوستی خاله خرسه بوده است. دیر یا زود در زد و بند مناسبات سیاسی هم ایران و همچنین ترکیه را خواهد فروخت.
    مسوولین کشور کاش به روسیه اعتماد نکنند.