آخرین خبرها

سفر نخست وزیر ترکیه به مسکو و طالع سیاسی – اقتصادی آن کشور

روابط روسیه- ترکیه مدت طولانی است که بر اساس فرمول «مسایل اقتصادی را نباید با مسایل سیاسی متداخل دانست!» ادامه یافته است. بعد از ساقط شدن جنگنده هوایی روسیه در ۲۴ نوامبر ۲۰۱۵ به توسط نیروی هوایی ترکیه در داخل خاک سوریه، تنش جدی میان دو کشور بروز کرد. نقطه اختلافات به درجه‌ای رسید که همکاری راهبردی میان دو کشور که برای هر دو کشور روسیه و ترکیه اهمیت بسزایی داشت، دچار صدمات زیادی شد.

بن علی یلدیریم نخست وزیر ترکیه قرار است در تاریخ‌های ۵-۶ دسامبر ۲۰۱۶ عازم مسکو شود و در این دیدار با همتای خود دیمیتری مدودف و حتی ولادیمیر پوتین دیدار کند. این دیدار در حقیقت با هدف تسریع مناسبات فی‌مابین بوده و بر اساس اظهارات مقامات ترکی، نخست وزیر ترکیه در صدد آن است که با همتای روسی خود پیرامون مسایل اقتصادی بحث کند و شرایط سابق مناسبات اقتصادی میان دو کشور را طلب نماید. اما با توجه به اخبار و تحلیل‌های به دست آمده از روسیه چنان نشان می‌دهد که گویی طرف روسی چندان شتابی را در این رابطه متصور نیست.

در زمان بروز بحران میان روسیه و ترکیه، طرف ترکی ادعا کرده بود که جنگنده روسی حدود مرزهای هوایی ترکیه را نادیده گرفته و به ناچار جنگنده روسی ساقط شده بود. اما روسیه بر خلاف آن نظر می‌داد. در این مدت فراز و نشیب‌های زیادی را در میان ادعاهای دو طرف شنیدیم که تندترین آن را از جانب ترکیه شاهد بودیم که از سوی مقامات ترکیه با جملات متفاوتی ولی با ماهیتی این چنینی بیان می‌شد که: «روسیه نیازمند ترکیه است و با اعمال تحریم‌ها چندان تأثیری بر اقتصاد ترکیه وارد نمی‌شود.» اما دیری نپایید که محمت شیشمک معاون اقتصادی نخست وزیر ترکیه اعلام کرد که ترکیه از ناحیه برهم خوردن مناسبات اقتصادی و سیاسی با روسیه دچار ۱۱ میلیارد دلار(ابتدا ۹ میلیارد دلار اعلام کرده بود.) ضرر اقتصادی دیده است. در بروز تنش، ولادیمیر پوتین رفتار ترکیه را در ساقط کردن جنگده بسان «خنجر زدن از پشت» دانسته و بر همین اساس در طول دو هفته تمامی موارد سیاسی- اقتصادی و حتی راهبردی خود را با ترکیه به مورد تجدید نظر گذاشته و به نهایت تحریم‌های شکننده از سوی روسیه بر علیه ترکیه اعمال شد.

ممنوعیت سفر گردشگران به ترکیه، باطل کردن حق اشتغال کارگران، شرکتهای ترکی در روسیه، ممنوع کردن واردات از ترکیه و … از همه مهم‌تر برداشتن تسهیلات لازم مسافرتی برای اتباع ترک در روسیه و اعمال مجدد ویزا برای ترکها از جمله حملات اقتصادی بود که روسیه بر علیه ترکیه اعمال نمود.

در ارزیابی نتایح بر هم خوردن مناسبات اقتصادی میان ترکیه- روسیه باید گفت که روسیه با توجه به این که در برابر اتحادیه اروپا دچار تحریم اقتصادی است، بر هم خوردن مناسباتش با ترکیه و ضررهای ناشی از آن نمی‌توانست به شدت و یا تأثیرگذاری میزان تحریم‌هایی باشد که اروپا بر روسیه وارد کرده است. چرا که روسیه با توجه به همکاری با اتحادیه اقتصادی اوراسیا می‌تواند بخش عمده ای از نیازهای خود را به شکل “Reeksport” (صادرات کالا با تغییرات جزیی بر روی کالاهای وارداتی) تأمین نماید.

رجب طیب اردوغان رئیس جمهوری ترکیه بعد از مدت‌ها و با احساس ریسک‌های ناشی از بر هم خوردن مناسبات کشورش با ترکیه سرانجام در ۲۷ ژوئن ۲۰۱۶ نامه معذرت خواهی به پوتین ارسال داشت و بعد از دو روز از این قضیه، مذاکرات تلفنی میان دو رهبر ترک و روس محقق شد. پوتین در این مذاکره قول مساعد داد که در مدت کوتاهی تحریم‌های روسیه علیه ترکیه را ملغی اعلام خواهد کرد. دقیقاً دو ماه بعد در ۲۸ آگوست سالجاری سفرهای چارتر هوایی مجدد میان دو کشور برقرار شد و البته در آن زمان بسیاری از اتباع روس تعطیلات خود را به پایان رسانده و یا اماکن دیگری را برای گذران تعطیلات برگزیده بودند و لذا برداشته شدن تحریم گردشگری چندان نفعی برای ترکیه در بر نداشت.

با تمام این اوصاف آنچه که اکنون به عنون موضوع سوال برانگیز جلوه می‌کند این که، چرا روسیه هنوز تمام موارد تحریم اقتصادی را علیه ترکیه برنداشته است؟ در شرایطی که کارگزاران و صاحبان صنایع و بازرگانان ترکیه آرزومند هستند که هر چه زودتر تحریم‌ها برداشته شود و از سوابق فعالیت در روسیه نیز برخوردارند، لیکن از شرایط کنونی بسی نگران بوده و در تردید هستند. اخیراً گورکی پتروف رئیس اتاق بازرگانی و تجارت فدراسیون روسیه در مصاحبه اش با اسپوتنیک اظهار داشته بود که با برداشته شدن تحریم‌ها در بخش توریسم و ساختمان سازی، متأسفانه شرکت‌های ترکی چندان موفق به بازاریابی نشده اند. این هم به بحران اقتصادی داخلی روسیه مربوط می‌شود و بازار فروش چندان جذبه ای برای روس‌ها ندارد. از این رو بخش عمران دچار مشکل بوده و خواهد بود.

در همین حال وزارت توسعه اقتصادی روسیه نیز از مطرح نبودن موضوع برداشته شدن سریع تحریم‌ها سخن به میان آورده و همه چشم‌ها به انتظار دیدار نخست وزیران دو کشور روسیه و ترکیه در اوایل ماه دسامبر دوخته شده است.

با اظهاراتی که هفته پیش رئیس جمهوری ترکیه در خصوص سوریه و اسد بیان داشت و هدف از ورود نیروهای نظامی به خاک سوریه و انجام عملیات سپر فرات را سرنگونی بشار اسد قلمداد نمود، نگرانی در بخش سیاسی روسیه افزون تر شد. گرچه بعد از مذاکرات تلفنی در سه روز پایانی ماه نوامبر میان رؤسای جمهوری و هم چنین دیدار وزرای خارجه دو کشور در ترکیه محقق شد و چرخشی ۱۸۰ درجه ای را در بیانات اردوغان شاهد شدیم، لیکن به نظر می‌رسد که ناامیدی جبهه شرق به ترکیه در خصوص همگامی با سیاست‌های کرملین منجر به آن شده است که تحریم‌ها به این زودی برداشته نشود. چرا که در قضیه اظهارات اردوغان مبنی بر پیوستن به پیمان شانگهای ۵، آلکسی پوشکوف عضو کمیته دفاعی مجلس روسیه گفته بود که: «پیمان شانگهای هم ردیف با اتحادیه اروپا نبوده و مهم‌تر این‌که ترکیه باید مانند سایر اعضای شانگهای از نظر سیاسی و اقتصادی مستقل بوده باشد.»

این بدان معنی است که هنوز مسکو باور دارد که الزامات سیاسی- نظامی و اقتصادی آنکارا شاید ایجاب کند که ترکیه گردونه همراهی و هم پیمانی را دگرگون سازد و از این رو مسکو با جانب احتیاط پیش می‌رود. همان گونه که جهان غرب علی رغم امضای برجام هنوز به قطع و یقین ایمان و اعتمادی به ایران ما ندارد. اما این را نباید نادیده گرفت که تحریم‌های غرب علیه روسیه و نیاز به سرمایه گذاری خارجی آن کشور جهت توسعه، باعث خواهد شد که توازنی را میان مصالح سیاسی و اقتصادی ایجاد نماید. باز به مثابه همین دنیای غرب نیز اگر عملکرد جدی ایران را در برابر خلف وعده آمریکا دیده و رجعت به وضعیت قبلی را مشاهده نماید، سعی خواهد کرد در خصوص برخورد با ایران تعادل سیاسی- اقتصادی را فراهم آورد. زیرا اکنون هر دو کشور ایران و ترکیه در قبال قدرت‌های جهانی دارای آوانتاژها و دزآوانتاژها هستند. کافی است که در زمان مناسب از آن استفاده شود.

»» دکتر قدیر گلکاریان
کارشناس خاورمیانه و تحلیل‌گر سیاسی و عضو هیئت علمی دانشگاه خاور نزدیک- قبرس

 

نظرات: 0

ایمیل شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای *دار را پر کنید.