آخرین خبرها

آغاز پرده بحران روابط میان ترکیه و اتحادیه اروپا

روزگار عجیبی است! روابط سیاسی حاکم بر جهان به گونه ای مدام در حال شکل گیری و یا تغییر رویه است که به هیچوجه نمی توان بسان بازی شطرنج چند حمله بعدی را تشخیص داد. دقیقاً نزدیک به یکسال پیش اتحادیه اروپا تلاش در ایجاد بسترهای مستحکمتری با ترکیه داشت و امضای پروتکلهای مهم در جریان سفر آنگلا مرکل، صدر اعظم آلمان فدرال به ترکیه با بازتاب رسانه ای بسیاری خبر از پیشرفت روابط میان ترکیه و اتحادیه اروپا میداد. لیکن چندی است که روابط بین المللی با اتحادیه اروپا وارد شرایط ناخواسته شده است. به طوری که اتحادیه اروپا رفتاری را که انتظار نمی رفت در قبال ترکیه از خود نشان دهد، سرانجام در چهارم آذرماه طی نشست علنی پارلمان اروپا نظر قطعی خود را اعلام کرد.

این اتفاق چه بود و چرا رخ داده است؟

اتفاق بر این محور شکل گرفته است که از چندی پیش که فشار دولت ترکیه بر روزنامه نگاران و فعالان سیاسی بالا گرفته و سخن از تغییر قانون اساسی و احتمال بازگشت قانون اجرای حکم اعدام در ترکیه مطرح شده است؛ اتحادیه اروپا موضع گیری آشکار خود را بر علیه ترکیه اعلام میکند. در این راستا دستگیری نمایندگان سیاسی حزب دمکراتیک خلقها و بایکوت کردن مجلس از سوی آنان باعث شد که فتیله آتش تنش میان اروپا و ترکیه روشن شود.

با هشدارهایی که بارها از سوی مقامات اروپایی اعم از مارتین شولز رئیس پارلمان اروپا، کتی پیری گزارشگر امور ترکیه در پارلمان اروپا و همچنین سایر وزرای خارجه عضو اتحادیه اروپا شاهد بودیم، نشان میداد که این بار اتحادیه اروپا با دولت ترکیه از روی جدیت عمل می کند. ولی چه بسا برخی از ناظران با توجه به کارتهای برنده ای که در دست ترکیه بود(مانند آزاد گذاشتن سیل مهاجران جنگی به اروپا- عدم همگرایی در قضیه وحدت قبرس- همسویی نظامی- سیاسی با روسیه)؛ برخورد و موضعگیری عملی را چندان محقق نمی دانستند و باورشان نمیشد که اتحادیه اروپا از موضع سختگیرانه ای با ترکیه برخورد کند.

سرانجام روز پنجشنبه پارلمان اروپا با اکثریت قاطع (۴۷۹ رأی موافق در برابر ۳۷ رأی مخالف) تصمیم به متوقف کردن مذاکرات پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا گرفت و این تصمیم گرچه جنبه حقوقی نداشته و صرفاً برخورد سیاسی است ولی متعاقب آن اعلام نظر کشور اتریش در تحریم تسلیحاتی علیه ترکیه توانست موج فزاینده نگرانی را شکل دهد.

اما در این میان نکاتی حائز اهمیت بوده و چنین تصمیم گیری از چند جهت قابل اندیشه است. الف) اینکه این اتفاق زمانی رخ داد که اتحادیه اروپا در خصوص روسیه نیز تحریمهای شدیدتری اتخاذ کرده و حتی در رابطه با رسانه ها نیز اعتراضات لازم را به روسیه داد. ب) همین اتفاق زمانی رخ می دهد که مصادف با ساقط شدن جنگنده هوایی روسیه به توسط هواپیمای نظامی ترکیه در خاک سوریه بوده است. یعنی دقیقاً با ۲۴ نوامبر همخوانی دارد.

به نظر میرسد بازی شگفت آوری در میان مثلث روسیه- ترکیه- اتحادیه اروپا در حال شکل گیری است. به یقین میدانیم که اتحادیه اروپا در شرایطی است که نیازمند ثبات منطقه ای و استفاده از زیر ساختهای انرژی است و به همین منظور بیش از یکسال است که یکی از مهمترین مسایل برای اروپا حل بحران قبرس است تا بتواند از طریق حوزه انرژی مدیترانه شرقی- قبرس- یونان – اروپا کانال تأمین انرژی را مهیا سازد. این در واقع پروسه ای است که میرود نیازمندی قاره اروپا را به انرژی روسیه کاهش دهد. در همین حال نزدیکی به یکباره میان ترکیه- روسیه و موضع گیری سرسختانه ترکیه در قبال عدم امکان عقب کشیدن نیروهای نظامی خود از قبرس که از سال ۱۹۷۴ در بخش شمالی آن جزیره حضور دارند، خود عاملی در نگرانی قاره اروپاست.

از دیگر سو، حضور رو به تداوم فیزیکی روسیه در مدیترانه شرقی و همچنین نشان دادن نظر مثبت روسیه و چین بعد از سفر اردوغان به پاکستان و ازبکستان و تمایل به عضویت درپیمان امنیتی- سیاسی شانگهای ۵ و بیان رأی مثبت نخست وزیر چین در این خصوص و همچنین ابراز عقیده آلکسی پوشکوف، عضو کمیته دفاعی شورای فدراسیون روسیه در این خصوص که: “شاید عضویت ترکیه در شانگهای برای شخص اردوغان منطقی جلوه کند، ولی تفاوت زیادی میان اتحادیه اروپا با شانگهای ۵ وجود دارد و نمیتواند جای اتحادیه اروپا را برای ترکیه بگیرد. همچنین اعضای شانگهای تماماً از اتحادیه اروپا مستقل(!) هستند.”

در واقع پوشکوف خطوط ترسیمی انتخاب را برای ترکیه اعلام کرده و زمینه سازی برای پیوستن این کشور در شانگهای به شرط همپیمانی نظامی- امنیتی – سیاسی با روسیه میداند.

لازم به ذکر است که با کاهش تنش میان ترکیه – روسیه و همچنین رفتارهای قانع نکننده غرب برای آنکارا باعث شده است که اردوغان به صراحت به این نتیجه برسد که جهان غرب هیچگاه برای ترکیه به قول خودش رویای خوش تعبیری نداشته است. ترکیه در شرایط بحران شدید امنیتی- سیاسی داخلی و همچنین لاینحل ماندن بسیاری از مسایل بین المللی منطقه ای و احساس پسگرایی در هژمونی منطقه ای نیازمند پشتوانه سیاسی عمده است. در این بین سیاست ترکیه همیشه معطوف اقتصاد آن کشور بوده است. یعنی با بروز زلزله اقتصادی، طبیعتاً پس لرزه های سیاسی در ترکیه همیشه نمود یافته است. از این رو علاقمندی به شرق و موضع گیری عجولانه در برابر غرب از سوی ترکیه باعث شده است که اتخاذ تصمیم پارلمان اروپا در زمانی رخ بدهد که جنگنده روسی به توسط نیروی هوایی ترکیه ساقط شده بود.

فراموش نشود که با بروز این تنش روسیه تحریمهای سرسختانه اش را اعمال داشت و در عرض چند ماه سیستم اقتصادی ترکیه متأثر از آن شد و به اظهار محمت شیمشک، بالغ بر ۱۰ میلیارد دلار ضرر وارد کشور شد.

در چنین شرایطی که دولت ترکیه دم از برخورداری از سیستم تدافع دفاعی پیشرفته روسیه و چین می زند و حتی برخی از اخطارهای دبیر کل سازمان ناتو نیز نادیده گرفته میشود، در واقع اتخاذ تصمیم دولتهای اروپایی ناقوس هشداری است برای ترکیه که می بایستی تحریم اتریش را نیز در این راستا دانست.

اگر اتحادیه اروپا در ماههای آتی از سوی ترکیه اقناع نشود و آن کشور را مغایر با نورمها و خاستگاه مدنی- اجتماعی- سیاسی- نظامی اتحادیه اروپا بشمارد، بعید نخواهد بود که تحریمهای ناخواسته ای هم اعمال خواهد شد. در این بین حتی احتمال قطع عضویت در ناتو نیز مطرح شود، در چنین شرایطی “خود حدیث مفصل باید خواند از این مجمل!”

ناگفته پیداست که در روز ۴ آذر ماه تنها با اعلام متوقف شدن باب مذاکرات پیوستن ترکیه به اتحادیه اروپا، ارزش برابری لیر در مقابل دلار به بالای ۳٫۴۷ رسید که در چندین سال گذشته بی سابقه بوده است. بن علی ییلدیریم نخست وزیر ترکیه نیز معترف به زیان دیدن اقتصاد کشور شده است. این در شرایطی است که دولت از سال ۲۰۱۶ تا ۲۰۱۹ بودجه و برنامه های توسعه خود را با دلار ۲٫۹۶ در نظر گرفته بود.

»» دکتر قدیر گلکاریان
کارشناس خاورمیانه و تحلیل گر سیاسی و عضو هیئت علمی دانشگاه خاور نزدیک- قبرس

 

نظرات: 3

ایمیل شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای *دار را پر کنید.

  1. مقاله بسیار پر محتوایی است. واقعاً شرایط فعلی ترکیه را آن طور که هست نشان میدهد.
    ترکیه به راهی قدم گذاشته که فکر کنم سرانجام مثل رفتارش در برابر روسیه، دست به توبه خواهد زد و به تملق خواهد افتاد تا این رفتارهایش فراموش شود. همانطور که الان در برابر روسیه انجام میدهد.

  2. من نمیدانم ترکیه با چه کسی رو راست خواهد بود‌. در خبری که گذاشتید نوشتید که وزیر خارجه ترکیه از گسترش روابط با ایران حرف زده‌. آقای روحانی پایه تعامل با ترکیه رو به احترام به تمامیت ارضی عراق و سوریه بسته دانسته است.
    حالا نخست وزیر ترکیه اعلام میکنه که رویکردش ترکیه در مورد سوریه عوض نشده. حتی اگر با روسیه نزدیکتر هم باشند.
    خوب، به این میگن دوگانگی و حرف مفت در مقاطع و شرایط متفاوت.
    چرا ایران به ترکیه که این اندازه تزویرگر در سیاست است، باورش میکنه اخه؟ بالاخره روزی صدمه خواهیم دید که خیلی دیر شده است.

  3. سلام. در رابطه با این مقاله باید بگویم که تثبیتهای درستی است. اما بنظرم ترکیه تنها به اروپا بسته نیست و در بسیاری از کشورها صاحبان صنایع فعال هستند. به طور مثال بیشتر از دو سوم شهرک صنعتی سرمایه‌گذاری صوفیان را ترکها پر کرده اند. شاید ترکیه دچار مشکل شود ولی از هم نمیپاشد.
    یا حق