آخرین خبرها

مکان ظهور و افول داعش و سیاست ترکیه!

عملیات آزادسازی موصل از سحرگاه روز دوشنبه با هماهنگی فرماندهی کل نیروهای مسلح عراق و با اشتراک نیروهای حشد شعبی، حشد عشایری، نیروهای پیشمرگه در کنار نیروهای نظامی عراقی و نیروهای ائتلافی آمریکا علیه داعش آغاز شده است، می رود تا نقطه پایانی بر تروریسم داعش و افراط گری باشد که از همان جا آغاز شده بود.

در ساعات اولیه، مواضع و استحکامات داعش به وسیله موشک های حشد الشعبی به لرزه درآمده و در همین حال نیروهای پیشمرگه کرد و سایر نیروهای مردمی توانسته اند بیش از ۲۵ روستا و قصبه مشرف به موصل را از دست داعشی ها پاک سازی کرده و شهر حمدانیه هم به تصرف نیروهای عراقی در آمده است.

وجود مسیرهای مین گذاری شده مشرف به موصل و احتمال حملات شیمیایی داعشی ها باعث کندی در عملیات شده است.  اما تروریست ها فرار را بر قرار ترجیح داده اند. روسیه روز سه شنبه اعلام کرد که در صورت ایجاد راه گریز برای نیروهای داعشی، جهت رفتن به خاک سوریه، جنگنده های این کشور با اتکاء به اختیارات خود آنان را بمباران خواهند کرد.

این در شرایطی است که روز سه شنبه در پی بروز اختلاف میان دولت ترکیه و عراق بر سر خروج نیروهای ترکیه از پایگاه بعشیقه، رجب طیب اردوغان در مراسم افتتاحیه سال تحصیلی دانشگاهی اعلام کرده است که ترکیه به هیچ وجه از اراضی نبرد دور نخواهد بود و در میز مذاکره نیز برای خود حقی قائل است. زیرا داشتن بیش از ۳۵۰ کیلومتر مرز مشترک باعث می شود که ترکیه در مورد مرزهای امن جغرافیای سیاسی خود تصمیم گیری کند.

با وجود اعزام هیئت عراقی به آنکارا برای حصول نتیجه، متأسفانه مذاکرات به نتیجه نرسیده و عراق هم چنان بر موضع خود در خروج نیروهای نظامی ترکیه از خاک عراق و عدم امکان اشتراک آنان در داخل نیروهای ائتلافی به رهبری آمریکا اصرار می ورزد.

گفتنی است که بن علی ییلدیریم نخست وزیر ترکیه در مصاحبه  اخیر خود اعلام کرده است که جنگنده های هوایی ترکیه در حملات هوایی در عملیات موصل شرکت داشته اند ولی در عین حال نسبت به بیان جزییات هم اظهار بی اطلاعی کرده است.

در هر حال آنچه که در این قضیه بسیار اهمیت دارد این که، موصل شهری است که داعش رسماً نام “دولت اسلامی عراق و شام” را اعلام کرد. دقیقاً در ماه ژوئن ۲۰۱۴ این گروه تروریستی با فتح موصل که در سایه خیانت های داخلی و بی کفایتی دولت مرکزی و اختلافات قومی و مذهبی موجود در عراق موفق به تسلط بر موصل شده بود، تا به امروز توانسته است چهره خاورمیانه را با وحشیگری های خود درگیر سازد.

داعش هر جا که گام نهاده، آنجا را ویران کرده و تیشه به ریشه تاریخ تمدن بین النهرین زده است. سیمای زشتی از اسلام به جهانیان ترسیم کرده و امروز هر مسلمان و کشور مسلمانی با مشکل پدیده اسلاموفوبیا(اسلام هراسی) مواجه است. به همین خاطر آغاز عملیات برای آزادسازی موصل از اهمیت زیادی برخوردار است و در همان جایی که ریشه داعش رشد یافته، می رود که سوزانده شود.

در این بین دو چیز نباید دور از ذهن باشد. یکی نماد کنونی حرکت در آزاد سازی موصل و دیگری در خصوص بازتاب و فرآیندی که توانسته برخی از چهره های مختلف را آشکار سازد.

در نماد حرکت آزادسازی موصل باید به این نکات توجه داشت که ۱) سرانجام ملت عراق به این نتیجه رسیده اند که تفرقه ناشی از تعصبات مذهبی و ملی منجر به تجزیه کشورشان خواهد شد. ۲) عراق سرانجام صاحب دولتی شده است که توانسته است رضایت مردمی را جلب کرده و همه را در زیر یک چتر برای آزادی سرزمینش گرد هم بیاورد.

در خصوص فرآیند این قضیه و بازتاب آن به مهم ترین بخش می رسیم. چراکه تصور می رود دست هایی از نکات نمادین عملیات آزاد سازی موصل خرسند خاطر نشده و دست به توطئه مختلفی می زنند. به طوری که نشریات داخلی و خارجی و حتی لابی های موجود باعث شده اند که چهره خالصانه عملیات آزادسازی موصل دچار شائبه هایی شده و سایه شوم تفارق و تضاد قومی و مذهبی رشد یابد.

روزنامه “دیریلیش پستاسی” ترکیه در شماره روز دوشنبه ۱۷ اکتبر خود با اشاره به این که ارتش عراق در نبرد با داعش خود زمینه کشتار مسلمانان را فراهم آورده و عملیات موجود را بدون ترکیه، انتقام ایران از حکومت عثمانی در جنگ چالدران می داند و مدعی است که دولت ایران ۵۰۲ سال است که منتظر چنین روزی بوده است. در همین حال یکی از کارگردانان معروف ترکیه به نام “ارم شنترک” که در سال ۱۳۷۹ موفق به دریافت جایزه از جشنواره سینمایی کیش شده بود در حساب توییتری خود نوشته است: “ترسناک است! ایران گام به گام موصل را اشغال می کند.”

گرچه این نوشتارها و اظهارات نمی تواند بیانگر دیدگاه سیاسی در روابط بین دو کشور ایران و ترکیه باشد ولی به نوع خود می تواند زمینه ساز بسیاری از فتنه انگیزی های قومی و مذهبی و خصومت های ناشی از آن بشود.

باید از این روزنامه و اظهار نظرکنندگان پرسید که داعش به چه منظوری وارد موصل شده بود؟ داعش برای این که جای پای خود را در سوریه تقویت کند، دست به تصرف موصل زده بود. هزاران جهادگر داعشی از طریق خاک ترکیه وارد سوریه شده اند. سیاست سرنگونی اسد و حمایت آنکارا از این قضیه، خود عامل تهییج و تحریک و در عین حال اطمینان برای داعشی ها بود که مسیر ترکیه را برگزینند. لیکن امروز با به بن بست کشیده شدن و شکست جنبش تروریستی در سوریه و ورشکستی سیاسی حامیان آنان باعث شده است که روند تخریبی در سوریه به سمت ترمیمی برود. از سوی دیگر نصب و راه اندازی موشک های اس-۳۰۰ روسیه در سوریه نیز توانست آمریکا را در بازنگری سیاست هایش در سوریه وادار سازد که ماحصل آن، ادامه مذاکرات لوزان است.

چه انتظاری باید از ترکیه داشت؟

آنکارا به جای طرح مسایل قومی و دفاع از موضوع عدم تغییر دموگرافی در موصل شایسته بود که ضمن رعایت اصول هم جواری و احترام به تمامیت ارضی عراق با دولت این کشور در مسئله پایگاه بعشیقه همکاری می کرد. اما استفاده از ادبیات غیرسیاسی با رهبران دولت عراق و تحقیر آنان نه تنها نخواهد توانست مشکلی را حل کند که منجر به اختلافات شدید خواهد شد. همین اشتباه است که راه پیمایی علیه ترکیه در بغداد صورت گرفته و از سوی دیگر زمینه برای سفسطه بافی نشریاتی مثل دیریلیش پستاسی و اظهار نظر کارگردان ترکیه ای فراهم می شود تا ایران را نیز متداخل در این قضیه کنند.

به نظر می رسد ترکیه همان گونه که در سوریه به بهانه حضور پ. ی.د نقشه اول را داشته و دست به عملیات سپر فرات زده است؛ در خصوص عراق نیز تنها به یک نقشه اندیشیده و به تصورش خواهد توانست در عراق شاید عملیات سپر دجله را زمینه سازی کند. حال آنکه عراق مثل سوریه نیست و رابطه دولت عراق با ترکیه مثل رابطه دمشق با آنکارا نمی تواند باشد.

شایسته است دولت ترکیه به جای زمینه سازی به افتراق سیاسی و در بعد وسیع آن به دشمنی های بسیط و دور از منطق تفاوت های مذهبی و قومی، به فکر ترسیم پلان های وحدت زای ۲ و ۳ باشد تا بتواند در کنار دوستان واقعی خود که در کودتای نافرجام صداقتشان را ثابت کرده اند، به رعایت هم جواری و همسایگی و توسعه مناسبات اقدام کند. و گرنه افتادن به گرداب سیاسی شورای خلیج فارس و تأیید ادعای امارات در مسئله جزایر سه گانه و اقدامات عجولانه و سکوت در برابر دشمن تراشی فرضی برخی ارگان ها و دیدگاه ها در خصوص ایران منجر به متضرر شدن ترکیه خواهد بود.

»» دکتر قدیر گلکاریان
کارشناس خاورمیانه و تحلیل گر سیاسی و عضو هیئت علمی دانشگاه خاور نزدیک- قبرس

 

نظرات: 4

ایمیل شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای *دار را پر کنید.

  1. بسیار عالی و مو شکافانه . احسنت امیدوارم بزودی شاهد نابودی کامل عوامل ترور و وحشت در خاورمیانه باشیم .

  2. همچین شایسته هست که گلکاریان بجای دروغ بافی و توهم و سیاه نمایی علیه ترکیه به صورت منطقی به قضایا نگاه کنن.