آخرین خبرها

ترکیه و چالش های جدید با عراق!

با افزایش دوئل سیاسی میان مسوولان عالی رتبه سیاسی ترکیه با عراق بر سر خروج نیروهای نظامی آن کشور از شمال عراق، بحران جدیدی در روابط سیاسی ناپایدار میان دو کشور در حال شکل گیری است. به طوری که با گذشت زمان و جبهه گیری های به وقوع پیوسته میان نخست وزیر عراق با همتای ترکی خود در روزهای اخیر، می رود تا فتیله آتش جدید را در منطقه خاورمیانه روشن سازد که طبیعتاً تبعات ناهمگون آن نه تنها دو کشور عراق و ترکیه که بسیاری از کشورهای منطقه ای و فرامنطقه ای را درگیر خود خواهد ساخت.

ترکیه از سال ۲۰۰۷ به طور رسمی بارها برای سرکوب مواضع نیروهای شورشی پ ک ک وارد شمال عراق شده و بعد از سقوط شهر موصل و تسلط نیروهای داعش بر این شهر به سال ۲۰۱۴ و درخواست مسعود بارزانی و تأیید دولت مرکزی عراق، نیروهای نظامی آن کشور در حدود ۲۰ کیلومتری موصل در منطقه ای به نام بعشیقه مستقر شدند.

تا به امروز حضور نیروهای نظامی ترکیه در این پایگاه موجب ایجاد برخوردها و موضع گیری های سیاسی در میان ترکیه و عراق شده است. در شرایطی که ورود نظامی ترکیه به شمال عراق در شرایط کنونی موجب خشم نخست وزیر و رئیس جمهوی عراق شده است و واکنش های آنان را از هفته پیش شاهد هستیم، اما به نظر می رسد که جریان های دیگری از جمله مخالفین حکومت مرکزی عراق و کردهای منطقه اقلیم کردستان چندان هم از حضور نیروهای ترکیه ناخرسند نیستند. چرا که مقامات کردستان بر این اعتقاد دارند که نیروهای نظامی ترکیه برای آموزش پیشمرگ وارد عراق شده و در باز پس گیری شهر سنجار از دست نیروهای داعش وجود آموزش های نظامی ترکیه مثمر ثمر بوده است. پیش تر و در حدود اوایل بهار با افزایش نیروهای زرهی و یگان های رزمی در پایگاه آموزشی نظامی بعشیقه توسط دولت ترکیه موج فزاینده تنش در  میان مقامات ترکیه و عراق شکل گرفت و در در همان زمان دولت عراق هشدار داد که در صورت عدم عقب نشینی نیروهای ترکیه از نزدیکی موصل، آن را به منزله دخالت آشکار به مسایل داخلی عراق و زیر پا نهادن حق حاکمیت بر تمامیت ارضی تلقی کرده و به شورای امنیت شکایت خواهد کرد.

شایان ذکر است که النجیفی، استاندار سابق موصل که برخی او را متهم به دست داشتن در دسیسه سقوط موصل می دانند، در مصاحبه اش با بی بی سی گفته است، العبادی نخست وزیر عراق خود پیش تر در سفرش به آنکارا از دولت ترکیه درخواست حمایت نظامی برای مبارزه با داعش کرده بوده است.

در هر حال، ترکیه در ۲۰ سپتامبر سال جاری از مجلس درخواست تمدید مجوز ورود نظامی به عراق و سوریه کرده بود که با تصویب این درخواست در روز شنبه هفته پیش مجوز لازم به مدت یک سال دیگر (تا دوم اکتبر ۲۰۱۷) داده شد. این در شرایطی اتفاق می افتد که دولت عراق برای آزادسازی شهر موصل اعلام آمادگی کرده است و در این عملیات رسماً از عدم حضور نیروهای خارجی بحث به میان آمده است.

به طوری که جان کربی سخن گوی وزارت خارجه آمریکا نیز در همین هفته از عدم حضور نیروهای متفق آمریکا در مبارزه با داعش در این عملیات سخن گفته و به دنبال آن دبیر کل ناتو نیز بر آن تأکید ورزیده و حضور نیروهای ناتو را در چنین عملیاتی رد کرده است.

در همین حال رجب طیب اردوغان در روز سه شنبه طی اظهار نظری گفته بود که: “کسی حق ندارد وارد موصل شود. موصل مال اهالی آنجا و تل عفر از آن تل عفری هاست. بعد از آزادسازی موصل از دست داعش باید سنی های عرب، ترکمن و کرد اسکان بیابند… ما اجازه نخواهیم داد ترکیب جمعیتی موصل به هم بخورد.”

گفتنی است که ترکیه بارها حضورش در پایگاه بعشیقه را در حمایت از ترکمن های شمال عراق دانسته و بر حضور آنان تإکید می ورزد. با این که بن علی ییلدیریم نخست وزیر ترکیه ضمن هشدار به دولت مرکزی عراق برای رعایت حدود در ادبیات سیاسی و اظهارنظرها گفته است که آزادسازی موصل را با ایالات متحده آمریکا و ایران در میان خواهد گذاشت، اما مولود چاووش اوغلو با ادعای این که تصمیم پارلمان عراق برای بیرون راندن نیروهای ترکیه از پایگاه بعشیقه، نماینده نظرات تمام مردم عراق نیست و ترکیه مجبور است در ورای مرزهایش برای امنیت خود دست عملیات نظامی بزند؛ موجب شده است که دوئل سیاسی میان مسوولین دو کشور رو به تزاید بگذارد. به طوری که وزارت خارجه عراق در بیانیه ای اعلام کرده است که درخواست لازم برای شکایت از دولت ترکیه به شورای امنیت داده خواهد شد. این در حالی است که محمد علی الحیکم نماینده عراق در سازمان ملل درخواست کشور متبوعش را رسماً به ویتالی چورکین، رئیس دوره ای شورای امنیت تحویل داده است.

با توجه به این درخواست و اتهامی که پارلمان عراق به ترکیه به عنوان کشور اشغالگر وارد ساخته است، دور تازه ای از مناسبات مخدوش بین المللی میان عراق- ترکیه در شرف وقوع می باشد. این در شرایطی است که وضعیت ناهنجار کنونی در منطقه خاورمیانه که حاصل به بن بست کشانده شدن مذاکرات میان روسیه و آمریکا در حل بحران سوریه از یک سو و تداوم تنش میان ایران و عربستان از سوی دیگر به واقع نگرانی های جدی را فراهم ساخته است.

به نظر می رسد در شرایط آمادگی نیروهای مسلح عراق برای تسخیر موصل، این بار جبهه دیگری در برابر نیروهای نظامی عراقی در حال گشوده شدن است و چنانچه شورای امنیت جنبه حقوقی ورود نیروهای ترکیه را بررسی نکرده و از راه دیپلماسی موضوع را حل و فصل نکند، این بار ارتش عراق به جای مبارزه با داعش، با ارتش ترکیه وارد مبارزه خواهد شد. چرا که العبادی نخست وزیر عراق از عدم تمایل کشورش در مجادله با نیروهای نظامی ترکیه سخن به میان آورده ولی در عین ترکیه را اشغالگر قلمداد کرده و در چنین شرایطی یوسف کلبی، سخن گوی نیروهای الحشد شعبی عراق طی اظهار نظر رسمی اعلام کرده است که به جای مبارزه با داعش انگار با نیروهای ترکیه وارد مجادله خواهند شد.

در کنار اینها، اظهار نظر سرهنگ دوم جان دورین، سخن گوی نیروهای ائتلافی آمریکا بر علیه داعش که گفته است: “نیروهای نظامی ترکیه در عراق در میان نیروهای ائتلاف بر شمرده نمی شوند. آنان با مجوز رسمی دولت عراق وارد اراضی این کشور نشده اند و حضورشان غیرقانونی است.”، تصور می شود ترکیه در خاک عراق نمی تواند جبهه دومی را با اجرایی کردن عملیاتی شبیه سپر فرات در سوریه آغاز کند. زیرا در صورت عدم تبعیت از خواسته پارلمان و دولت عراق و در صورت عدم دریافت مجوز حقوقی منطبق با اصول بین الملل از دولت بغداد، وارد منجلاب دیگری شبیه سوریه خواهد شد که در شرایط بحران اجتماعی- اقتصادی و امنیتی ترکیه، این ریسک به بهای زیادی برای ترکیه تمام خواهد شد.

امید که چنین اتفاقی به هیچ وجه نیفتد!

»» دکتر قدیر گلکاریان
کارشناس خاورمیانه و تحلیل گر سیاسی و عضو هیئت علمی دانشگاه خاور نزدیک- قبرس

نظرات: 0

ایمیل شما منتشر نخواهد شد. فیلدهای *دار را پر کنید.